Σκέψου Αλλιώς

Ο Ψαλμός αυτός έχει ως θέμα του την επιθυμία. Είμαστε πλάσματα που λαχταρούμε να βρούμε χαρά, πληρότητα, απόλαυση. Συχνά όμως η επιθυμία μας αποπροσανατολίζεται, παίρνει λάθος δρόμο. Αυτό βλέπουμε να έχει συμβεί και στη ζωή του Ψαλμωδού. Τα εδάφια 3 και 4 είναι πολύ δύσκολο να μεταφραστούν καθώς το νόημα του εβραϊκού κειμένου μπορεί να πάει προς διάφορες κατευθύνσεις. Όμως υπάρχει μία λέξη που ξεχωρίζει στο τέλος του εδ. 3. Είναι η λέξη “επιθυμία”. Μέσα στην ασάφειά των εδαφίων αυτών μπορούμε να είμαστε σίγουροι ότι μιλούν για την επιθυμία που εκτροχιάστηκε, ξεστράτισε. 

Ο Ψαλμός αυτός έχει λοιπόν σαν στόχο του της θεραπεία της επιθυμίας. Τον επαναπατρισμό της εκεί που πραγματικά ανήκει. Πριν δούμε το πώς το κάνει αυτό αξίζει να σημειώσουμε ότι ο Θεός είναι υπέρ της χαράς! Δείτε το πώς ο Ψαλμός αυτός είναι γεμάτος με όρους που παραπέμπουν στην επιθυμία και στην απόλαυση: “ευχαρίστηση” (εδ. 6), “χαίρεται η καρδιά μου” (εδ. 9), “ευφραίνεται η ύπαρξή μου” (εδ. 9), “αμέτρητη χαρά” (εδ. 11), “απόλαυση αιώνια” (εδ. 11). Γράφει ο C. S. Lewis, “υπάρχει ένα ανέκδοτο για ένα μαθητή που τον ρώτησαν με τι νόμιζε ότι μοιάζει ο Θεός. Το αγόρι απάντησε, στο βαθμό που μπορούσε, ότι ο Θεός ήταν ‘ένα πρόσωπο που πάντα τριγυρίζει για να δει ποιος διασκεδάζει για να τον σταματήσει’” (Χριστιανισμός Απλώς, 107). Ο Θεός μας δημιούργησε ως πλάσματα με επιθυμίες και πόθους. Το πρόβλημα της επιθυμίας είναι ότι, όπως γράφει ξανά αλλού ο C. S. Lewis, “ο Κύριός μας βρίσκει τις επιθυμίες μας πολύ αδύνατες και όχι αρκετά ισχυρές. Είμαστε μπερδεμένα πλάσματα, που χαραμίζουμε τη ζωή μας με ποτά, σεξ και φιλοδοξίες την στιγμή που μια άπειρη χαρά μας προσφέρεται. Κάνουμε σαν ένα ανίδεο παιδί που επιθυμεί να συνεχίζει να παίζει με τις λάσπες σε έναν σκουπιδότοπο επειδή δεν μπορεί να φανταστεί τι σημαίνει η προσφορά να κάνει διακοπές στην θάλασσα. Ικανοποιούμαστε τρομερά εύκολα” (από το βιβλίο Το Βάρος της Δόξας).

Το ίδιο έγινε και με τους Ισραηλίτες. Διαβάζουμε στο εδ. 5 ο Ψαλμωδός να τονίζει ότι ο Θεός είναι η “μερίς της κληρονομίας” του και το “ποτήριό” του. Στο εδ. 6 στην μετάφραση των Εβδομήκοντα έχουμε και τον όρο “σχοινία” που παραπέμπει στα σχοινιά μέτρησης που χρησιμοποιούνταν σε μοιρασιά γης αλλά και το όρο “κλήρο”. Όλοι αυτοί οι όροι σχετίζονται με την κατάκτηση και την μοιρασιά της γης της επαγγελίας (Ιησούς του Ναυή 13:23, 14:4, 15:3, 17:5). Πόσοι άραγε τότε μπερδεύτηκαν και χάρηκαν με την γη της υπόσχεσης και όχι με τον Θεό που θα κατοικεί ανάμεσά τους. Πόσοι χάρηκαν, για να χρησιμοποιήσουμε την αναλογία του Lewis, παίζοντας με τις λάσπες αγνοώντας την προσφορά της απόλαυσης μιας πλατιάς φιλόξενης θάλασσας! 

Ο Ψαλμωδός όμως έχει καταλάβει (εδ. 7). Πίσω και πέρα από οτιδήποτε βιώνουμε στην γη στην πραγματικότητα η χαρά μας βρίσκεται “στα δεξιά” του Θεού (εδ. 11). Ο άνθρωπος λοιπόν είναι πλασμένος για να ζητά μια τέτοια χαρά, να επιθυμεί “τερπνότητες…εις τέλος”, που διαρκούν αιώνια! Όποιος λοιπόν γεύθηκε μια τέτοια χαρά ξέρει ότι “στον άδη δεν θα εγκαταλείψει [ο Θεός] την ψυχή μου, ούτε ο γνήσιος πιστός σου θ’ αφήσεις να αντικρύσει τη φθορά” (εδ. 10).  Υπάρχει μια χαρά που δεν μπορεί να περιοριστεί στον ορίζοντα αυτής της ζωής και αυτού του κόσμου. 

Την χαρά αυτήν την βρίσκουμε στα δεξιά του Πατέρα. Πώς όμως φτάνει κάποιος ή κάποια εκεί; Στις Πράξεις 2 ο Πέτρος αναφέρεται σε αυτόν τον Ψαλμό για να δείξει ότι τελικά εκπληρώνεται στον Χριστό. Είναι Αυτός στον οποίο αναφέρεται ο Ψαλμωδός στα εδ. 10 – 11. Να λοιπόν ο δρόμος προς την απόλαυση. Να ο τρόπος για να είμαστε στα “δεξιά του Πατέρα”. Καθώς ενωνόμαστε με τον Χριστό η επιθυμία μας επαναπροσανατολίζεται και επαναπατρίζεται, θεραπεύεται και πάνω από όλα εκπληρώνεται. Και τότε μπορούμε να χαρούμε κάθε άλλο “καλό” ο Θεός μας προσφέρει εδώ στη γη! Να πούμε στον Κύριο, “εσύ είσαι ο Κύριος μου. Ό,τι καλό έχω δεν προέρχεται παρά από σένα” (Ψαλμός 16:3). 

Η λατρεία δεν είναι αποκομμένη από την ηθική. Η εκδήλωση της αγάπης μου προς τον Θεό δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από την έκφραση της αγάπης μου προς τον πλησίον. Αυτό μοιάζει να είναι το κεντρικό μήνυμα αυτού του Ψαλμού. Είναι πιθανό ο Ψαλμός αυτός να ανήκει σε μια μικρή λειτουργία εισόδου του προσκυνητή που ετοιμάζεται να μπει στον ναό της Ιερουσαλήμ κορυφώνοντας έτσι το προσκυνηματικό του ταξίδι στην άγια πόλη. Ανεξάρτητα όμως από το πλαίσιο και την χρήση αυτού του Ψαλμού εντύπωση προξενεί η σύνδεση της ηθικής με την λατρεία. Δηλαδή το τι κάνω στην ζωή μου, στην καθημερινότητά μου, στις σχέσεις μου είναι σχετικό με το τι κάνω μέσα στον ναό. Αξίζει μάλιστα να προσέξουμε το περιεχόμενο των ηθικών επιταγών που παραθέτει σε αυτόν ο Ψαλμωδός: ειλικρίνεια στα λόγια, ακεραιότητα στις σχέσεις, δικαιοσύνη προς τον αδύναμο, τιμιότητα στις δοσοληψίες. 

Κρατώντας λοιπόν την αρχή της σύνδεσης της λατρείας με την ηθική ερχόμαστε ξανά μπροστά στο αρχικό ερώτημα, “και ποιος λοιπόν μπορεί να σταθεί μπρος στον Θεό;” αν έτσι έχουν τα πράγματα; Αξίζει να παρατηρήσουμε ότι ο Ψαλμός 15 ακολουθεί τον Ψαλμό 14. Όχι τυχαία πιστεύω. Στον Ψαλμό 14 είδαμε ότι δεν υπάρχει κανένας που να κάνει αυτά που ζητά ο Ψαλμός 15. Η σύνδεση αυτή μας βοηθά ώστε ενώ μιλούμε για την σπουδαιότητα της ηθικής να μην πέσουμε στην παγίδα του ηθικισμού. Ο Θεός μας δέχεται λόγω της χάρης Του και όχι λόγω της καλοσύνης μας. Η καλοσύνη και η ηθική είναι μία αναπόφευκτη απαίτηση της λατρείας αλλά η λογική του ψαλτηρίου δεν μας αφήνει να την δούμε ως την αιτία της. Βάζοντας του Ψαλμούς 14 και 15 δίπλα δίπλα βλέπουμε το δίλημμα. Μόνο ο δίκαιος μπορεί να λατρεύσει τον Θεό (Ψαλμός 15) αλλά δεν υπάρχει κανείς δίκαιος (Ψαλμός 14). Τότε; Η Παλαιά Διαθήκη θέτει τα ερωτήματα που απαντά η Καινή Διαθήκη. Μόνο ο Χριστός έζησε με απόλυτη και αψεγάδιαστη ακεραιότητα (Εβραίους 4:15). Ενωμένοι μαζί Του λοιπόν και μέσα σ’ Αυτόν μπορούμε να πλησιάσουμε τον Θεό (Εβραίους 4:16).

O Ψαλμός αυτός μας διδάσκει. Δύσκολα θα τον έλεγες προσευχή μιας και σε αυτόν ο Ψαλμωδός δεν απευθύνεται άμεσα προς τον Θεό. Μιλά για τον Θεό αλλά όχι στον Θεό. Είναι λοιπόν ένας Ψαλμός που μας διδάσκει ότι η ζωή μας και η πορεία μας είναι καρπός διαφόρων συσχετισμών. Ο πρώτος αφορά τον συσχετισμό μεταξύ του τι σκεφτόμαστε και του τι πράττουμε. Έτσι ο άφρονας πρώτα “λέει στην καρδιά του” – που είναι ένας άλλος τρόπος να πούμε “σκέφτεται” – και μετά “πράττει”. Το πώς σκεφτόμαστε και το τι σκεφτόμαστε παίζει έναν καθοριστικό ρόλο στο πως ζούμε, ενεργούμε και πράττουμε. Υπάρχει όμως και ένας άλλος συσχετισμός που ερμηνεύει την ζωή. Είναι η σύνδεση του της σχέσης μας με τον Θεό και της σχέσης μας με τον συνάνθρωπό μας. Σύμφωνα με τον Ψαλμό αυτό η ρήξη της πρώτης γεννά εκφυλισμό της δεύτερης. Ο άφρονας που σκέφτεται ότι δεν υπάρχει Θεός είναι αυτός που στη συνέχεια και ως αποτέλεσμα εκμεταλεύεται τον πλησίον του και αδικεί τον αδύναμο. Η απομάκρυνση του Θεού από την ζωή μας φέρνει αποδόμηση και αποσύνθεση του κοινωνικού ιστού.

Ο Ψαλμός αυτός δεν μας διδάσκει μόνο την διάγνωση αλλά δείχνει και προς την θεραπεία. Κλείνει με μία ερώτηση που ίσως να μοιάζει εκτός πλαισίου μιας και τοποθετεί χρονικά τον Ψαλμό στα χρόνια της Βαβυλωνιακής αιχμαλωσίας. Το ερώτημα όμως ανεξάρτητα από το συγκεκριμένο ιστορικό πλαίσιο είναι “ποιος θα χαρίσει απ’ τη Σιών τη σωτηρία του Ισραήλ;” Ποιος μπορεί να βγάλει τον άνθρωπο από αυτό το αδιέξοδο; Η απάντηση είναι ο Κύριος. Μόνο αν μπει ο Κύριος ξανά στο κέντρο των συσχετισμών της ζωής και της κοινωνίας θα έρθει ξανά “αγαλλίαση” και “ευφροσύνη” (εδ. 7).  

Πόσες φορές θα τολμούσες να ρωτήσεις “έως πότε” στον Θεό; Μία φορά ίσως, αν ένοιωθες πολύ πιεσμένος από κάποια κατάσταση; Μία ακόμη, αν ήσουν πολύ απελπισμένος;  Από εκεί και πέρα όμως ίσως ένοιωθες ότι επιμένοντας αγγίζεις τα όρια της αυθάδειας, της αμετροέπειας, της προσβολής. Ο Ψαλμωδός ξεκινά τον Ψαλμό αυτόν επαναλαμβάνοντας αυτήν την ερώτηση τέσσερις φορές στον Θεό. Την μία μετά την άλλη. Θα μπορούσαμε φυσικά να αναρωτηθούμε τι άραγε φανερώνει αυτό για τον Ψαλμωδό; Για την ψυχική του κατάσταση, για τις περιστάσεις της ζωής του. Όμως ίσως είναι καλύτερα να ρωτήσουμε τι φανερώνει για τον Θεό.

Ο Θεός ανέχεται, ακούει, δέχεται την προσευχή του Ψαλμωδού. Δεν θέλει ο λατρευτής Του να Τον πλησιάζει κρύβοντας το τι πραγματικά νιώθει και πιστεύει, πνίγοντας τα αισθήματά του. Η φράση του Κυρίου μας στο ευαγγέλιο του Ιωάννη ότι θέλει αυτοί που Τον λατρεύουν να το κάνουν “εν πνεύματι και αν αληθεία” αποκτά εδώ μια άλλη σημασία. Ο Θεός μας θέλει αληθινούς μπροστά Του. Μόνο έτσι η λατρεία γίνεται μια πράξη πραγματικής συνάντησης και ένα πεδίο αλλαγής. Αυτό ακριβώς γίνεται και μέσα στον Ψαλμό μας. Μόλις έξι εδάφια κι όμως μέσα τους συντελείται μια μεταμόρφωση. Στα εδ. 1 – 2 ξεκινούμε με τα τέσσερα “έως πότε” αλλά φτάνοντας στο εδ. 6 βρίσκουμε τέσσερις δηλώσεις γιορταστικής εμπιστοσύνης: “ελπίζω στην αγάπη σου”, “νιώθω αγαλλίαση για τη σωτηρία που μου χαρίζεις”, “στον Κύριο που με ευεργέτησε θα ψέλνω”, “την παρουσία του Κυρίου…θα υμνώ”. Η “αλήθεια θα σας ελευθερώσει” λέει αλλού ο Ιησούς. Κι αυτό βιώνει εδώ ο Ψαλμωδός.